Blog (2) Zonder koraal geen Maluku?

 

In mijn vorige blog vertelde ik over mijn ervaring op Ambon en de rest van de Molukken. Tijdens mij verblijf werd ik steeds nieuwsgieriger naar de problematiek rondom de Molukse zeeën. Hierbij stelde ik mezelf een aantal vragen. Om jullie mee te nemen door mijn gedachten, wilde ik de ecosystemen van de Molukse zeeën in kaart brengen. Dit blog zal een begin zijn over koraalriffen als ecosysteem, de bijbehorende functies en de anatomie van koraal.

Koraaltuin bij Ameth Nusa Laut

 

De oudste ecosystemen op aarde zijn koraalriffen. Er wordt gedacht dat ze al meer dan 450 miljoen jaar bestaan. Koralen worden voornamelijk gevonden in de Koraaldriekhoek. Hier zijn de meest diverse koralen te vinden en deze bijzondere plek bevat de grootste biodiversiteit op aarde. De Koraaldriehoek is een gebied in Zuid-Oost Azië en strekt zich uit over zes landen: de Filippijnen, Maleisië, Papua Nieuw-Guinea, de Salomonseilanden en Oost-Timor. De Molukken behoren dus ook tot de koraaldriehoek, zie figuur 1.

 

Figuur 1. De koraaldriehoek

 

Koraalriffen hebben meerdere functies. Naast dat het prachtige natuurwerken zijn, dragen ze direct bij aan lokale economieën, zo ook op de Molukken. Dit uit zich in de vorm van toerisme, commerciële en de lokale visserij. Een bizarre 30 miljard euro’s worden per jaar door toeristen uitgegeven aan koraalrif gerelateerde activiteiten in heel Indonesië. Dit is dus een zeer belangrijke inkomstenbron.

Dat het veel geld oplevert is natuurlijk erg fijn, maar koraalriffen hebben nog een belangrijkere functie dan alleen de economie draaiende houden. Koraalriffen dienen namelijk als golfbrekers. Deze natuurlijke golfbrekers zijn van uiterst belang tijdens slecht weer of onverwachte natuurfenomenen, zoals aardbevingen die grote golven kunnen veroorzaken. Koraalriffen kunnen de golfenergie met zo’n 97 procent verminderen en de golfhoogte met 84 procent, zie figuur 2. Voor kustgemeenschappen is dit essentieel. Deze golfbrekers zorgen namelijk voor een rustige kust en houden erosie van het land en het strand tegen. Als deze natuurlijke golfbrekers er niet zouden zijn, dan kunnen kustgemeenschappen hoogstwaarschijnlijk niet wonen waar hun huis nu staat. Het voortbestaan van de Molukken is grotendeels afhankelijk van het koraalrif. Zonder koraal is er dus geen Maluku!

Koraalriffen zijn ook erg belangrijk voor de visproductie. Het zijn namelijk kraamkamers voor jonge vissen. Wat betreft visserijen, bijna 3 miljoen mensen wonen binnen 100 kilometer afstand van de kust. Er wordt gedacht dat de globale kustpopulatie in 2025 is verdubbeld. Wanneer de populatie langs de kust is verdubbeld, betekent dit dat de koraalriffen onder nog meer druk komen te staan. Op hetzelfde moment zien we dat de hoeveelheid vis op koraalriffen wereldwijd blijft afnemen. Een serieus probleem, ook voor de Molukken.

 

Figuur 2. De functie van het koraalrif als golfbreker.

 

Wat zijn koralen?

Wanneer je op de Molukken de zee inloopt, ben je al gauw omgeven door kleurrijke vissen en prachtige koralen. Deze koralen zijn er in veel verschillende vormen, maten en structuren. Hard en zacht koraal tot aan koralen die op hersenen of vingers lijken. Al deze koralen samen vormen het koraalrif. Door al die verschillende vormen is het moeilijk om te zien wat een koraal nou precies is.

Koralen behoren tot een stam van het dierenrijk, namelijk de neteldieren (ook wel Cnidaria). Andere dieren die tot deze stam behoren zijn schijfkwallen, kubuskwallen, de hydroïdpoliepen en de bloemdieren. Al deze dieren leven in het  zee- of in zoet water. Dit geldt ook voor koralen die onder de familie van de bloemdieren vallen. Binnen de bloemdier familie hebben ze een speciale klasse, namelijk de Anthozoa. De Anthozoa kan vervolgens weer verdeeld worden in in twee onderklassen, namelijk zachte koralen (Alcyonaria of Octocorallia) en harde koralen (zoantheria). Toch wel een beetje veel om allemaal te onthouden, dus om onze hersenen wat rust te geven zal ik eens haarfijn uitleggen wat een koraal nou precies…. en nee het is geen steen!

 

Figuur 3. Poliep Anatomie

Stenen, planten of dieren? Wat zijn koralen nou eigenlijk? Koralen zijn diertjes van slechts millimeters groot, dus heel klein. Deze kleine diertjes, zoals in figuur 3, worden poliepen genoemd. De meeste poliepen leven in groepen van honderd tot duizenden genetisch identieke poliepen. Samen vormen ze een kolonie. Kort samengevat bestaat een koraal kolonie uit allemaal kleine poliep klonen van elkaar. Eén poliep heeft een simpele maag en mondopening dat omringd is met stekende tentakels. Figuur 2 laat de anatomie van een poliep zien. Ook al zien alle koralen er zo verschillend uit, ze hebben allemaal dezelfde karakteristieken.

Koralen leven samen met een heel belangrijke vriend, namelijk Zooxanthellen. Dit zijn algen die binnen in de poliep leven en het koraal met energie voorzien. Daarvoor terug krijgen de algen bescherming tegen roofdieren door de stekende tentakels van de poliep. De relatie tussen het koraal en de Zooxanthellen wordt ook wel een symbiose* genoemd. De Zooxanthellen zorgen voor de mooie kleuren van het koraal. Wanneer het koraal zich niet lekker voelt, worden de Zooxanthellen als het ware uitgespuugd.  Hierdoor gaat het koraal bleken en wordt het wit. Het verbleken van koraal zie je nu wereldwijd gebeuren. Dit is een serieuze bedreiging voor koraalriffen. Als het koraal zich niet op tijd kan herstellen, gaat het namelijk dood. Door klimaatverandering en het effect op de oceaan wereldwijd, is dit laatste helaas vaak het geval.

* sym·bi·o·se (de ~ (v.) Samenleven van organismen waarbij elk organisme voordeel haalt uit het samenleven.

 

Verbleekt koraal.

Hard koraal
Hard koraal heeft zijn naam te danken aan het uitwendige skelet dat ze bouwen. Het skelet bestaat uit calciumcarbonaat, dat wordt gevormd bij de ‘basal plate’, figuur 3. Het calcium carbonaat skelet functioneert als een beschermlaag en geeft ook ruimte om te groeien. Harde koralen zijn de primaire koralen die het rif vormen en bouwen. De duizenden individuele poliepen, waar een koraal uit bestaat, worden aan elkaar vast gemaakt door het calciumcarbonaat skelet dat ze uitscheiden. Levende koralen kunnen bovenop dode voorgangers groeien. Het skelet is bedekt met een laagje weefsel, waardoor het in verbinding staat met andere koraal poliepen. Hierdoor kunnen ze nutriënten delen en met elkaar communiceren. Harde koralen dragen bij aan de bouw van het rif. Dit noem je ‘hermatypisch’. In de afbeeldingen hieronder zie je een paar voorbeelden van verschillende koraalsoorten, die je veel ziet in de Molukse zeeën:

 

Breinkoraal
Hersthoornkoraal
Foliose Koraal

Zacht koraal
Zachte koralen lijken op kleurrijke onderwaterplanten, maar ook dit zijn gewoon dieren. Deze koralen produceren geen uitwendig skelet en vormen ook geen riffen. Zachte koralen bestaan meestal uit koloniën en beschermen zich aan de buitenkant tegen roofdieren met kleine scherpe skeletelementen. Daarnaast helpen deze elementen het koraal verticaal te laten groeien.

 

Boomkoraal

 

Geel lederkoraal

Plastic in Ambon baai
In dit blog wilde ik nog niet ingaan op de dreigingen van koraal en koraalriffen, maar een hartverscheurend bericht kwam van de Molukken net nadat de aardbeving was geweest. In de baai van Ambon zijn er getijden, eb en vloed. Bij vloed stroomt het water de baai in en bij eb stroomt het water de baai uit. Tijdens eb wordt al het afval dat de zee in wordt gegooid mee de open oceaan ingetrokken en verdwijnt het uit het zicht. Na de aardbeving veranderde deze situatie en lag heel de baai vol met plastic. Een hartverscheurend beeld, maar hierdoor is wel duidelijk geworden dat er een groot afvalprobleem is op Ambon en de andere omringende eilanden.

 

Foto 1. Plastic soep in de baai van Ambon.

 

Foto 2. Plastic soep in de baai na de aardbeving van oktober.

Meer weten?
Je hebt kunnen lezen over harde en zachte koralen en de functies ervan in de oceaan. Nu je weet dat koralen levende diertjes zijn, ga je er vast niet meer op staan! Een gezond rif is voor ons allemaal van belang, immers haalt de visser hier zijn inkomsten uit en zoekt een recreatieduiker naar mooi koraal. Volgende maand zal ik ingaan op dreigingen voor het koraalrif en welke het meest voorkomen op de Molukken.

Vonden jullie dit blog interessant en willen jullie er meer over weten? Neem dan gerust contact met mij op.

 

 

Auteur
Blogger over klimaatverandering, het leven in de oceaan en de visserij van Maluku.